Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Wanneer is seksueel gedrag grensoverschrijdend?
Als aan één van de volgende criteria niet voldaan is, is er mogelijk sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag: gelijkwaardigheid (1), toestemming (2) en vrijwilligheid (3).

1. Gelijkwaardigheid
Om van een gezond seksueel contact te kunnen spreken, moet er een gelijkwaardige relatie bestaan tussen de betrokkenen. Dit betekent dat er een zeker evenwicht moet zijn tussen beide partijen op het vlak van onder meer leeftijd, kennis, intelligentie, aanzien, macht, levenservaring, maturiteit, status ...

Voorbeelden:
Er is geen sprake van een gelijkwaardige relatie wanneer een dertiger seksuele omgang heeft met een tiener. De tiener is veel jonger, minder ervaren, minder sterk Omdat dit tot machtsmisbruik kan leiden, wordt dit contact als grensoverschrijdend ervaren.

Hetzelfde geldt als een 12-jarige jongen doktertje speelt met zijn nichtje van 6 of als een meis-je van 16 seks heeft met een verstandelijk gehandicapte jongen van 15. In beide gevallen zit-ten de betrokken partijen qua kennis/ontwikkeling niet op hetzelfde niveau.

Een seksuele relatie tussen een veertiger en een 17-jarige stelt in principe geen probleem, omdat een 17-jarige in de meeste gevallen min of meer op gelijke voet staat met een veertiger. Dit verandert als die veertiger de vader, de lerares of trainer is van de 17-jarige. In die gevallen is er duidelijk sprake van een machtsonevenwicht.

2. Toestemming
Om van een gezond seksueel contact te kunnen spreken, moeten beide partijen daar toestemming voor hebben gegeven. Maar om toestemming te kúnnen geven, moet men oud, wijs of geïnformeerd genoeg zijn om in te kunnen schatten:
wat er precies gaat of kan gebeuren;
wat de consequenties kunnen zijn;
of het gebruikelijk is binnen een bepaalde groep of in de gegeven situatie.
Toestemmen houdt bovendien meer in dan ja-knikken op een simpel verzoek en mag niet verward worden met geen verzet plegen.

Voorbeelden:
Een 19-jarige jongen die zijn liefje van 17 zonder haar toestemming en tegen haar wil betast, stelt seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zelfs als dat meisje geen verzet pleegt, want het gebeurt nog steeds tegen haar wil.

Een 12-jarig meisje dat niet weet dat ze zwanger kan worden als ze met een jongen vrijt, kan daar geen toestemming voor geven: ze weet niet wat de consequenties kunnen zijn.

Een jongen van 10 die de penis van zijn nonkel vasthoudt bij het plassen, maar niet beseft dat dit niet gebruikelijk is, kan daarvoor geen toestemming geven.

3. Vrijwilligheid
Om van toestemming te kunnen spreken, mag er ten slotte ook geen sprake zijn van
een of andere vorm van dwang: geweld, manipulatie, dreigementen, chantage, groepsdruk Aan een weigering mogen bovendien geen negatieve consequenties verbonden zijn. Een gezond seksueel con-tact gebeurt altijd op vrijwillige basis.

Voorbeelden:
Als een meisje door enkele jongens wordt vastgehouden om haar kleren uit te kunnen trekken, dan is dit seksueel grensoverschrijdend gedrag. Er is hier sprake van geweld.

Hetzelfde geldt als dat meisje haar borsten toont omdat de jongens dreigen haar ouders te vertellen dat ze lesbisch is, als ze dit weigert. Er is hier sprake van dreigementen en chantage.

Er is ook geen sprake van vrijwilligheid als een jongen ingaat op de avances van zijn trainer, omdat die ermee dreigt hem uit de ploeg te zetten als hij weigert. Of als een lerares de jongen belooft iets door de vingers te zien als hij haar kust.

Bron: Frans, E. (red.) (2008) Seksueel grensoverschrijdend gedrag [gids Sensoa]. Antwerpen: Sensoa.